نام کورش
نام کورش



نام كورش بزرگ، پادشاه هخامنشی در كهن ترین سند شناخته شده كه همانا منشور کورش هخامنشی باشد، به گونه «كـو ـ رَ ـ اَش» آمده است. از آنجا كه متن منشور به خط و زبان اَكَـدی (بابلی نو) نگاشته شده است، می توان بر این گمان بود كه نام كورش نیز در آن فرمان بر مبنای آوا و تلفظ بابلی آن نویسانده شده است.

اما در بخشی از سنگ نبشته های پاسارگاد كه به خط و زبان پارسی باستان هستند، این نام به گونه «كوروشَـه/ كوروش» آمده است: «اَدَم/ كوروش/ خشایـثی یـه/ هخامنیشی یـه»، «من كورش، شاه هخامنشی». البته در باره زمان نگارش این سنگ نبشت ها، پرسش ها و تردیدهایی جدی مطرح است. در تاریخ نامه های سده های میانه، نام كورش به آوای عربیده آن، همچون «قورس/ قورش» ثبت شده است.

اما نكته جالب و مهمی كه برانگیزاننده این یادداشت كوتاه می بوده، در این است كه گویا كورش نام دیگری نیز داشته است. استرابو نقل می كند كه «كورش» نامی است كه او پس از پادشاهی و با الهام از رود «كُـر» در جنوب پاسارگاد بر خود نهاد. او همچنین گزارش كرده كه پیش از آن، نام كورش «اَگـرَداتوس Agradatus» (اَگـرَداد/ اَگـراداد) بوده است. می دانیم كه اگرَداد، نامی یكپارچه ایرانی است و پسوند «-ُ س» را به قاعده تلفظ یونانی بر خود پذیرفته است.

در باره معنای نام اگرَداد و كورش آگاهی چندانی در دست نیست. ممكن است نام اگرَداد، آنگونه كه جهانشاه درخشانی در «آریاییان، مردم كاشی و دیگر ایرانیان» (تهران، 1382) باز آورده است، به معنای «اهوراداد» باشد و همچنین ممكن است با «آتش» در پیوند باشد، بدانگونه كه امروزه نیز در برخی نواحی ایران، آتش را بگونه «آگُـر» ادا می كنند. اما معنای واژه كورش یا كُـر، مانند بسیاری از دیگر نام های كهن در همه زبان ها، ظاهراً به تمامی از دست رفته است و كوشش های برخی پژوهشگران برای دریافت معانی و بخش های برسازنده آن تاكنون به نتیجه ای پذیرفتنی نرسیده است. اما می توان گمان داد كه اصطلاح فقهی «آب كٌـر» از ریشه ایرانی ناشناخته رود كر برگرفته شده باشد و نام ها و اصطلاح هایی از این قبیل فراوان هست